Köşebaşı
Ahmet Kutsi Tecer’in Köşebaşı: Bir Mahallenin İçinden Türkiye’ye Bakmak
Ahmet Kutsi Tecer’in Köşebaşı adlı oyunu, Türk tiyatrosunda gündelik hayatı, toplumsal değişimi ve insan ilişkilerini aynı mahalle çevresinde buluşturan önemli eserlerden biridir. İlk kez 1947’de sahnelenen oyun, adını mahallenin insanları için buluşma, karşılaşma ve gözlem noktası olan köşebaşından alır. Tecer, bu mekânı yalnızca fiziksel bir alan olarak değil, toplumun küçük bir modeli olarak kullanır.
Oyunda belirli bir kahramanın serüveninden çok, aynı çevrede yaşayan farklı insanların hayatları öne çıkar. Mahalle sakinlerinin konuşmaları, çatışmaları, beklentileri ve gündelik kaygıları üzerinden dönemin sosyal yapısı görünür hâle gelir. Böylece köşebaşı, birbirinden farklı hayatların kesiştiği bir sahneye dönüşür. İnsanların birbirleri hakkındaki düşünceleri ve olaylara verdikleri tepkiler, toplumdaki değişimin küçük ama anlamlı göstergelerini oluşturur.
Tecer’in en dikkat çekici özelliklerinden biri, sıradan insanı tiyatronun merkezine taşımasıdır. Köşebaşı’nda mahalle yaşamının sıcaklığı kadar dedikodu, önyargı, ekonomik sıkıntılar, kuşak farklılıkları ve değişen değerler de işlenir. Geleneksel yaşam biçimi ile modernleşme arasındaki gerilim, doğrudan büyük söylemlerle değil, gündelik konuşmalar ve karakter ilişkileri üzerinden hissettirilir. Oyunun köşebaşı metaforu da oldukça güçlüdür. Bir köşe, farklı yönlere giden yolların kesiştiği yerdir. Ahmet Kutsi Tecer’in eserinde bu durum, insanların hayatlarının birbirine değmesini ve toplumun ortak bir kader alanı oluşturmasını simgeler.
Köşebaşı, mizahı, gözlem gücü ve toplumsal duyarlılığıyla yalnızca belirli bir dönemin mahallesini anlatmaz. İnsanların birbirini izlediği, değerlendirdiği ve değişime karşı farklı tavırlar aldığı her toplum için tanıdık bir dünya kurar. Bu yönüyle eser, Türk tiyatrosunun gündelik yaşamdan hareketle geniş toplumsal anlamlar çıkaran değerli oyunları arasında yer alır.
Oyundan örnek bir tirat.
KAHVECİ :
Limonlu bi rakı olsa hepsinden iyi.
Dün gece yine karıştırdık. Canına yandığım!
Şimdiki rakıların hepsi ispirto.
Kamanatoya koy, yak. Adamın yüreğini yakıyor.
Biraz meze falanda atıştırdık. Gece yarısı kalktım, destiyi
başıma, lık, lık, lık. İçtikçe suyu, tutuyor
meret şey! Ah, o eski cıbra rakıları. Gözünü sevdiğim! Bir kilo,
iki kilo çek; bi şey olmaz. Demir gibi olursun; adamı besler.
Öyle olmasa, biz çoktan boylardık tahtalıköyü. Hey gözünü
sevdiğim, hani o rakılar?
Balta Mehmet Bey vardı bizim, rahmetlik, öyle derdi:
rakının iyisi yakmaz;
tulumbaya koyup yangına sıksan, hemen söndürür.
Mehmet Bey, hani, bizim tulumbanın reisi idi.
Zengin adam! Vız gelir
O’na dünya! Bir yangın oldu mu, ceketi hemen fora. Yay gibi,
lastik gibi bir adam. Eh, biz de, ne olsa yavrum, tulumbadan
yetiştik. Yemeniyi çektin mi, neresi olursa olsun, Cibali, Kara
gümrük, Davutpaşa, Kadırga.(coşar)
Heeyyy! Geliyor imanım Rüstem paşalılar! Fener önde,
Mehmet Bey boruyu öttürdü mü, kızaktan
çekilen kayık gibi tulumba, fısss. Hadi denize, yangın yerine!
Geç şimdi bunları. Yap bana ‘bir’ okkalı!
Yazan : Ahmet Kutsi Tecer
Seslendirme Dersleri İçin Tirat Alıştırmaları
