Seslendirme Tarihi
Dünya Sinemasında Seslendirme: Filmlerin Sınırlarını Aşan Sesler
Sinema, görüntünün evrensel gücü sayesinde farklı ülkelerde izleyiciyle buluşsa da dil, filmlerin uluslararası dolaşımında her zaman önemli bir engel olmuştur. Seslendirme ve dublaj, bu engeli aşarak bir filmin karakterlerini farklı dillerde yeniden konuşturur. Sesli sinemanın yaygınlaşmasıyla birlikte gelişen dublajın kökenleri 1920’lerin sonlarına kadar uzanır.
Dünya sinemasında seslendirme anlayışı ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkelerde yabancı filmlerin dublajlı versiyonları uzun yıllardır önemli bir yere sahiptir. Buna karşılık İskandinav ülkeleri, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi birçok pazarda altyazı daha yaygın bir tercihtir. Bazı ülkelerde ise özellikle televizyon yayınlarında voice-over yöntemi kullanılır.
İtalya, dünya sinemasında dublaj kültürünün en güçlü örneklerinden biridir. 1930’lu yıllarda yerleşmeye başlayan İtalyanca dublaj, zaman içinde yabancı filmlerin ülkedeki standart sunum biçimlerinden biri hâline gelmiştir. Almanya’da da dublaj, sinema ve televizyon içeriklerinin önemli bölümünde kullanılan köklü bir gelenektir.
Seslendirme yalnızca çeviri yapmak anlamına gelmez. Bir oyuncunun sesini başka bir dile aktarırken karakterin kişiliğini, duygusunu, yaşını ve sahnedeki atmosferini korumak gerekir. Bu nedenle başarılı bir dublaj sanatçısı, metni çevirmekten çok karakteri yeniden yorumlar. Dudak hareketlerine uygun konuşma, doğru vurgu, tonlama ve zamanlama da performansın önemli parçalarıdır.
Dünya sinemasında The Lion King, Toy Story, Shrek, Frozen gibi animasyonların farklı ülkelerdeki seslendirme kadroları, yerelleştirmenin önemini gösteren dikkat çekici örneklerdir. Canlı çekim filmlerinde ise oyuncuların seslerinin yerel sanatçılar tarafından yeniden yorumlanması, seyircinin karakterlerle daha doğal bir bağ kurmasına yardımcı olur.
Günümüzde dijital platformların yaygınlaşmasıyla film seslendirme, yalnızca sinema salonlarıyla sınırlı olmayan küresel bir sektör hâline gelmiştir. Bir yapım aynı anda onlarca ülkede farklı dillerde yayınlanabilmekte, böylece seslendirme sanatçıları filmlerin uluslararası yolculuğunda görünmeyen ancak önemli bir rol üstlenmektedir.
Sonuç olarak dünya sinemasında seslendirme, bir filmi başka bir dile aktarmanın ötesinde, aynı hikâyeyi farklı kültürlerin izleyicisine yeniden anlatma sanatıdır. Görüntü değişmeden kalırken ses değişir; ancak doğru seslendirme sayesinde filmin duygusu, karakterleri ve anlatısı yeni bir dilde yaşamaya devam eder.
Dünyada İlk Seslendirme
Dünyada İlk Sesli Film, Türkiye’de İlk Sesli Filmler.
İlk ses kaydı 1877’de Thomas Edison tarafından icat edilen
“fonograf” adı verilen bir araçla yapılmıştır.
Amerika’da Edison, Fransa’da ise Leon, Gaumont filmlerini seslendiriyorlardı. Fakat
bu yöntem, hareketli resimleri bir gramafonla senkronize
ederek seslendirmekten ibaretti.
Daha sonra bu yönde yapılan araştırmalar sonucunda, De Forest sesi doğrudan
doğruya film üzerine kaydetmeyi başardı. “Fonofilm” denilen bu sesli filmlerin ilk
gösterisi, 1923 yılında yapıldı.
Zamanla iyi sese sahip olmayan sessiz sinema oyuncularını, başkalarının
seslendirmesi (dublaj) yöntemi ortaya çıktı. Dublaj uygulaması sesli sinemanın
getirdiği teknik kısıtlamaları büyük ölçüde ortadan kaldırdı. King Vidor’ın dublajı ilk
kez uyguladığı Hallelujah (1929) filminden sonra bu uygulama yaygınlaştı. 1933’e
gelindiğinde sesli çekimin birçok sorunu çözülmüştü. ( Sinemanın Doğuşu MEB)
Filmin oynadığı sırada perde arkasında,
ellerindeki metni okuyarak canlı seslendirme yapmanın da
aralarında olduğu çeşitli denemelerden sonra dünya sinemasında 1927 de
çekilen Caz Şarkıcısı ilk sesli film kabul edilir. Ancak bu
filmin sadece şarkıları seslidir. ‘’New York Işıkları’’
baştan sona sesli ilk filmdir. ( Seslendirmeye Giriş kitabından )
İçinde ses bulunan ilk film CAZ ŞARKICISI'dır.
Baştan sona ilk sesli film 1929 yapımı New York Işıkları (Lights of NewYork ) filmidir.
The Broadway Melody'' en iyi film Oscar'ını
kazanan ilk sesli film, aynı zamanda ilk müzikaldi. (1929).
***
1914 yılında genç subay Fuat Uzkınay’ın çektiği ve belgesel niteliğinde olan 150 metrelik
''Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı ''filmi ilk Türk filmi kabul edilmektedir.. Filmin kopyası yoktur.
Türkiye'de sinemalarda ilk sesli film 25 Eylül 1929 yılında oynamıştı.
Kadıköy Opera binasında gösterilen bu filmin Türkçe adı ''Kadının Askere Gidişi''
1931 yılında çekilen İSTANBUL SOKAKLARINDA ilk sesli Türk filmidir.
bknz: ilk sesli filmin trajik hikayesi
İlk seslendirme stüdyosu 1932 yılında Nişantaşı'nda İpekçi Kardeşler tarafından açılmıştır.
İstanbul Sokaklarında adlı filmin seslendirme işlemleri Paris'te Espinay stüdyolarında yapılmıştır.
