Andromahi
Euripides’in Andromahi adlı tragedyası, Truva Savaşı’nın ardından hayatta kalmaya çalışan insanların acılarını, iktidar mücadelelerini ve intikam duygusunu anlatır. Truva kahramanı Hektor’un eşi Andromahi, savaşta kaybettiği ailesinin ardından bu kez yeni bir tehditle karşı karşıya kalır. Eser, kölelik, kıskançlık, adalet ve kadınların toplumdaki konumu gibi konuları işleyerek Antik Yunan tragedyasının çarpıcı örneklerinden birini sunar.
Euripides’in Andromahi tragedyası, Truva’nın düşüşünden sonra esir alınan Andromahi’nin ( Andromakhe de denir ) Yunan dünyasında yaşadığı acıları konu edinir. Hektor’un dul eşi olan Andromahi, savaşın ardından Neoptolemos’un kölesi ve cariyesi hâline gelmiştir. Bu birliktelikten Molossos adında bir oğlu olur. Ancak Neoptolemos’un karısı Hermione, Andromahi’yi kendisi için bir tehdit olarak görür ve onu ortadan kaldırmak ister.
Hermione, Andromahi’yi hem eşinin sevgisini elinden almakla hem de çocuk sahibi olmasını engellemekle suçlar. Babası Menelaos’un desteğini alarak Andromahi ile oğlunu ölüm tehlikesiyle karşı karşıya bırakır. Çaresiz kalan Andromahi, geçmişte yaşadığı savaş felaketlerinin ardından bir kez daha ailesini korumak için mücadele eder.
Olaylar ilerledikçe kişisel kıskançlık, siyasi güç ve intikam arzusu iç içe geçer. Neoptolemos’un yokluğu, çatışmayı daha da ağırlaştırırken yaşlı Peleus’un müdahalesi Andromahi ve oğlunun kurtuluşunda belirleyici olur. Eserin ilerleyen bölümünde Orestes’in planları ve Neoptolemos’un akıbeti, olayların yönünü değiştirir.
Euripides, bu tragedyada savaşın sona ermesinin acıları ortadan kaldırmadığını gösterir. Andromahi’nin yaşadıkları üzerinden kölelik, kadınların güçsüz bırakılması, aile bağları ve adalet kavramlarını sorgular. Eser, geçmişin yıkımının bireylerin hayatını nasıl belirlemeye devam ettiğini çarpıcı biçimde ortaya koyar.
Andromahi’nin Tiradı
Andromahi, açılış konuşması.
ANDROMAHI : Ey Thebai, Asya topraklarının görkemli kenti! Bir zamanlar senden ayrılıp Priamos’un görkemli sarayına gelmiştim. Yanımda zengin çeyizlerim vardı; Hektor’a eş olmak, onun çocuklarını dünyaya getirmek için gelmiştim.
Ben Andromakhe’ydim. Bir zamanlar herkesin imrendiği kadındım. Şimdi ise geçmişte yaşamış, bugün yaşayan ya da gelecekte yaşayacak bütün kadınların en talihsiziyim.
Kocam Hektor’un Akhilleus tarafından öldürüldüğünü gördüm. Kollarımda büyüttüğüm, Hektor’dan doğurduğum oğlum Astyanaks’ın, Yunanlılar Troya’yı ele geçirdiğinde yüksek surlardan aşağı atılışına tanık oldum.
Ben ise özgür insanların en soylu evlerinden geldiğim hâlde, Yunan ülkesine bir köle olarak getirildim. Akhilleus’un oğlu Neoptolemos’a savaş ganimeti olarak verildim; Troya’dan alınan ganimetlerin arasından onun payına düşen kadın oldum.
Şimdi Phthia ve Pharsalia topraklarında yaşıyorum. Bir zamanlar deniz tanrıçası Thetis’in Peleus’la birlikte insanlardan uzak durduğu, kalabalıktan kaçtığı bu yerde, Akhilleus’un oğlu hüküm sürüyor. Yaşlı Peleus hayatta olduğu sürece yönetimi eline almak istemiyor.
Ben de efendim olan Akhilleus’un oğlundan bir erkek çocuk doğurdum.
Bütün acılarıma rağmen, çocuğum yaşadığı sürece içimde bir umut vardı. Belki onun sayesinde korunabilir, belki başıma gelen felaketlerden kurtulmak için bir dayanak bulabilirdim.
Fakat efendim, benimle olan birlikteliğini bir yana bırakıp Spartalı Hermione’yle evlendiğinden beri acılarım daha da arttı. Hermione bana korkunç eziyetler ediyor. Onun kısır kalmasına, kocasının kendisinden soğumasına gizli büyülerimle benim neden olduğumu söylüyor. Onun yerini almak, evin gerçek hanımı olmak istediğimi ileri sürüyor.
Oysa ben başlangıçta bu ilişkiye kendi isteğimle girmedim; şimdi de ondan vazgeçmiş durumdayım. Yüce Zeus tanığım olsun: Ben Hermione’nin rakibi olmayı kendim seçmedim!
Ama onu buna inandıramıyorum. Beni öldürmek istiyor. Babası Menelaos da kızına yardım ediyor. Şimdi Sparta’dan buraya, beni öldürmek amacıyla gelmiş durumda.
Ben de korkuya kapılarak Thetis’in kutsal tapınağına sığındım. Belki tanrıçanın sunağı beni ölümden korur diye umuyorum.
Biricik oğlumu da gizlice başka bir eve gönderdim; onun da hayatından korkuyorum. Çünkü babası yanımda değil. Delphi’ye gitti; geçmişte işlediği suçun kefaretini ödemek ve Apollon’un bağışını kazanmak istiyor. Böylece eski günahlarının yükünden kurtulabileceğini umuyor.
Ama ben burada tek başımayım.
Ey Troya! Paris, Helena’yı yüksek kulelerine götürdüğünde sarayına bir gelin değil, bir felaket getirmişti. Onun yüzünden bin gemiyle gelen Yunan ordusu seni ateşe ve kılıca teslim etti.
Deniz tanrıçası Thetis’in oğlu Akhilleus, zavallı kocam Hektor’u savaş arabasına bağlayıp surlarının çevresinde sürükledi. Bense odalarımdan koparılarak deniz kıyısına götürüldüm; başıma köleliğin utanç verici örtüsü geçirildi.
Kentimi, gelin odamı ve toprağın üzerinde yatan kocamı geride bırakırken ne çok gözyaşı döktüm!
Vah bana! Ben zavallı kadın, Hermione’nin kölesi olmak için neden hâlâ yaşıyorum? Onun acımasızlığı beni buraya, tanrıçanın heykeline sığınmaya zorladı.
Kollarımı tanrıçanın sunağına doladım. Gözyaşlarımın içinde eriyip gidiyorum; sanki kayaların arasından durmadan akan bir su kaynağıyım.
Benim kaderim budur: Bir zamanlar bir kentin soylu kadınıydım; şimdi yabancı bir ülkede, başkasının evinde, çocuğumun hayatından korkarak yaşama tutunmaya çalışıyorum.
Euripides
