Cadı Kazanı Tirat
Cadı Kazanı, Amerikalı oyun yazarı Arthur Miller tarafından 1953 yılında kaleme alınan ve Salem cadı mahkemelerinden hareketle toplumdaki korku, suçlama ve baskı mekanizmalarını anlatan önemli bir tiyatro eseridir. Oyun, 1692 yılında Massachusetts eyaletindeki Salem kasabasında yaşanan olayları dramatize eder.
Cadı Kazanı (The Crucible) oyununun konusu, Rahip Parris’in kızı Betty ile birlikte bir grup genç kızın ormanda görülmesiyle başlayan olaylar üzerinden gelişir. Betty’nin gizemli biçimde hastalanması, kasabada cadılık söylentilerinin yayılmasına neden olur. Abigail Williams ve diğer kızların yaptıkları suçlamalar kısa sürede büyüyerek çok sayıda insanın cadılıkla itham edilmesine yol açar.
Hikâyenin merkezinde çiftçi John Proctor bulunur. Proctor, Abigail’in yönlendirdiği suçlamaların gerçeği yansıtmadığını ortaya çıkarmaya çalışırken kendi geçmişindeki ilişki nedeniyle zor bir durumla karşılaşır. Mahkemenin baskısı arttıkça gerçek ile yalan arasındaki sınırlar giderek silinir.
Miller, tarihsel olayları kullanarak yalnızca bir cadı avını değil, korkunun toplumsal ilişkileri nasıl değiştirebildiğini de gösterir. Eser, aynı zamanda 1950’lerde Amerika’da yaşanan McCarthy dönemi ile ilişkilendirilen bir alegori olarak değerlendirilmiştir.
Oyundan örnek bir tirat
PROCTOR – Orospu, evet, orospu bu kız! Surata bakın! Bir çığlık da benim için atar şimdi! Cadı der bana da! Yattım, bayım, ben yattım bu kızla! İnsan durup dururken adını kirletmez. Bundan kuşkunuz olmaz herhalde. (Utançtan sesi kısılır gibidir) Hayvanlarımın yattığı ahırda, sekiz ay kadar önce… O günden sonra da olan oldu bana. Bu kız, benim evimde hizmetçiydi, bayım. (Ağlamamak için çenesini sıkar.) İnsan bazen Allahı uykuda sanır, uyumaz oysa, Allah her şeyi, her şeyi görür. Biliyorum artık bunu. Yalvarırım bayım, yalvarırım, bu kızı olduğu gibi görün artık. Karım, sevgili, iyi yürekli karım, olan bitenden biraz sonra bu kızı kapı dışarı etti, sokağa attı. İşte içerlediği bu yalnızca, yediremediği bu kendine! Onun için de, kalkmış şimdi… (Devam edemeyecek kadar perişandır.) Sayın başkan, beni bağışlayın, bağışlayın bu halimi! (Kendi kendine kızar, yüzünü Danforth’dan çevirir. Sonra içinde kalanı birden boşaltır gibi) Niyeti karımın mezarı üstünde benimle hora tepmek! Hani olmayacak şey de değil bu, düşkünlüğüm yok değildi bu kıza. Allah yardımcım olsun! Düşkünlüğümü belli ettim ona, umuda kapıldı bundan. Ama kahpece öç almak, onun bütün istediği bu. Görün, böyle olduğunu. Kendimi teslim ediyorum size, ne isterseniz yapın. Ama, görün her şeyi olduğu gibi. Görmezlik edemezsiniz artık. Kendi onuruma teneke çaldım uluorta! Kendimi kepaze ettim önünüzde! Bana inanmazlık edemezsiniz artık, Bay Danforth. Karım suçsuzdur, tek kusuru bir kahpenin kahpeliğini fark etmiş olmaktır.
Yazan: Arthur Miller
Çevirenler: Sabahattin Eyüboğlu – Vedat Günyol.
