Hayaletler Sonatı
İsveçli yazar August Strindberg’in en çarpıcı yapıtlarından biri olan Hayaletler Sonatı (1907), modern tiyatronun sınırlarını zorlayan bir düş ve bilinçaltı yolculuğudur. Strindberg, bu oyununda insan ruhunun karanlık dehlizlerini, toplumsal maskeleri ve aile içi çürümeyi alegorik bir atmosferde işler. Oyun, bir öğrencinin bir evin içine girip o evin görünürdeki huzurlu yaşamının ardındaki gizleri keşfetmesiyle başlar. Ancak bu keşif, aynı zamanda yaşamın, suçun ve kefaretin metafizik bir sorgusuna dönüşür. August Strindberg’in sembolizme yaklaşan dili, oyunun her sahnesini bir rüya ile kabus arasında salınan bir tabloya dönüştürür. Karakterler birer “hayalet” gibi konuşur, hareket eder; yaşamla ölüm, gerçeklikle yanılsama birbirine karışır. Bu yönüyle Hayaletler Sonatı, yalnızca bir tiyatro eseri değil, aynı zamanda insanın kendi iç dünyasıyla hesaplaşmasıdır. Modern tiyatroda İbsen sonrası dönemin en etkili yapıtlarından biri kabul edilen eser, Bergman’dan Brook’a birçok yönetmene esin kaynağı olmuştur. August Strindberg, bu oyunla seyirciyi sahnede değil, kendi ruhunun derinliklerinde bir yüzleşmeye davet eder.
Hayaletler Sonatı oyunundan örnek bir tirat
YAŞLI ADAM : Ne konuşalım? Havalar nasıl hepimiz biliyoruz. Birbirimize sağlığımızı da soracak değiliz, onu da çok iyi biliyoruz. Bence susalım, hiç olmadı insan kafasından birtakım şeyler geçirir, geçmişi anımsar. Suskunlukta hiç bir şey gizlenmez, ama sözcükler her şeyi gizleyebilir. Geçen gün gazetede, bir aşiretin kendi gizini ötekinden saklayabilmesi için, vahşiler arasında farklı diller türediğini okuduydum. Yani, her dil bir gizli dil, anahtarını bulan, dünyadaki bütün dillerden anlayabilir. Ama bu, anahtar olmadan da gizlerin açığa çıkarılabileceğine engel oluşturmaz bu, hele ortada bir babalığın kanıtlanması olayı varsa. Mahkemede kanıtlar başka türlüdür. Üstünde anlaşmaya varılan bir şeyi kanıtlamak için iki yalancı tanık yeter, ama benim kafamdaki açıklamalar için kimse tanıklığa yanaşmaz. Doğa insanlara bir alçakgönüllülük duyusu aşılamış tır, saklanması gereken şeyleri saklamaları için, ama hiç istemeden birtakım olayların içine karışıveriyoruz işte, son ra, bir rastlantı sonucu, en gizli kalmış bir şey açığa çıkıveriyor, yalancının maskesi düşüyor, alçak kim anlaşılıyor… (Duralar. Hepsi suskunluk içinde bakışırlar.) Bu suskunluk da neyin nesi? (Uzun bir suskunluk.) İşte, diyelim, şu saygıdeğer evde, güzelliğin, zenginliğin, kültürün bir arada olduğu bu evde… (Uzun bir suskunluk.) Şimdi burada oturan herkes birbirini tanıyor, öyle değil mi? Bunu sizlere söylemenin gereği yok. (Sümbüllü Oda’yı gösterir.) O içerdeki, benim kızım. Benim, onu da biliyorsunuz. O kız her nedense, yaşama isteğini yitirdi. Buradaki her türlü suç, hile ve düzmecelikle dolu hava onu eritip bitiriyor, gerçek bu. Sırf bu yüzden, yaptığı soylu işlerin aydınlığından, sıcaklığından yararlanacağı bir arkadaşı olsun istiyorum. (Uzun bir suskunluk.) Benim bu evde olma nedenim bu: Isırganları toplamak, suçları ortaya sermek, hesap görmek, böylece, bu gençler de, onlara armağanım olan bu ev de, yaşama yeniden başlayabilsinler. (Uzun bir suskunluk.) Şimdi zamanı ve sırası geldikçe, her birinizin odadan çıkmasına izin vereceğim. Oturan olursa, onu tutuklattıra cağım. (Uzun bir suskunluk.) İşitiyor musunuz saatin akrebini, öldürücü tik-takları? İşitiyor musunuz ne diyor? “Va kit geldi, vakit geldi, vakit geldi” diyor. Birkaç dakikaya kadar vurduğunda, sizlerin de vaktiniz dolmuş olacak. İşte o zaman gidebilirsiniz, daha önce değil. Saat vurmadan ön ce, kollarını size doğru kaldırıyor. Dinleyin! Uyarıyor sizi! “Saat vurabilir” diyor. Ben de vurabilirim. (Koltuk değneklerinden biriyle masaya vurur.) İşitiyor musunuz? (Suskunluk. Mumya saate doğru gider, durdurur; sonra olağan, ağırbaşlı bir sesle konuşur.)
Hayaletler Sonatı Yazan August Strindberg
