Çeviri Hataları
Filmlerde ve dizilerde Türkçe çeviri hataları, izleyicinin hikâyeyi ve karakterleri algılama biçimini değiştirebilir. Yanlış kelime seçimleri, çevrilemeyen deyimler, kültürel göndermeler ve dublaj uyumsuzlukları zaman zaman sahnelerin anlamını bozabilir. Peki, altyazı ve dublaj çevirilerinde bu hatalar neden ortaya çıkar ve doğru çeviri nasıl yapılmalıdır?
Filmlerde ve Dizilerde Türkçe Çeviri Hataları: Anlam Kaybı ve Yanlış Yorumlar
Yabancı filmleri ve dizileri Türkçe izlerken karşılaştığımız çeviri hataları, bazen bir repliğin anlamını değiştirir, bazen de sahnenin bütün etkisini ortadan kaldırır. Kelime seçiminden kültürel göndermelere kadar uzanan bu sorunlar, izleyicinin hikâyeyi algılama biçimini doğrudan etkiler. Peki, film ve dizi çevirilerinde hatalar neden ortaya çıkar?
Film ve Dizi Çevirilerinde Anlam Neden Değişiyor?
Filmlerde ve dizilerde Türkçe çeviri, yalnızca yabancı dildeki kelimeleri Türkçeye aktarmaktan ibaret değildir. Çevirmenin karakterleri, olay örgüsünü, kültürel göndermeleri ve konuşmanın geçtiği bağlamı doğru anlaması gerekir. Bir kelimenin sözlük karşılığı uygun görünse bile sahnenin duygusuna veya karakterin niyetine uymayabilir.
Özellikle deyimler, argo ifadeler, kelime oyunları ve mizahi diyaloglar, çeviride en çok zorlanılan alanlar arasındadır. İngilizcede kullanılan bir deyimin kelimesi kelimesine Türkçeye çevrilmesi, izleyici için anlamsız bir cümle ortaya çıkarabilir. Benzer şekilde, başka bir kültüre özgü şakalar doğru uyarlanmadığında komik etkisini kaybedebilir.
Altyazı ve Dublajda Yapılan Yaygın Hatalar
Altyazı çevirilerinde karakter sınırı ve okuma süresi, çevirmenin metni kısaltmasını gerektirebilir. Ancak gereğinden fazla kısaltma, önemli ayrıntıların kaybolmasına neden olabilir. Dublajda ise yalnızca anlamı korumak yeterli değildir. Türkçe repliğin karakterin ağız hareketlerine, konuşma ritmine ve duygusal tonuna mümkün olduğunca uyum sağlaması beklenir.
Yanlış zamir kullanımı, hatalı hitap biçimleri, tutarsız karakter isimleri ve bağlamdan kopuk kelime tercihleri de anlatım bütünlüğünü bozabilir. Bazı durumlarda çeviri hatası, karakterler arasındaki ilişkiyi veya olayların nedenini yanlış anlamamıza bile yol açabilir.
Doğru Çeviri, Hikâyenin Ruhunu Korur
Başarılı bir film ve dizi çevirisi, kaynak metnin anlamını korurken Türkçede doğal bir anlatım oluşturmalıdır. Bunun için dil bilgisi kadar kültürel bilgi, sinema dili ve sahneye hâkimiyet de önemlidir. Çevirmen, editör, dublaj yönetmeni ve seslendirme sanatçısı arasındaki uyum, sonucun kalitesini doğrudan etkileyebilir.
Türkçe çeviri hataları, bazen izleyiciyi güldüren ilginç örnekler olarak akılda kalsa da çoğu zaman yapımın anlatmak istediği duyguyu zayıflatır. İyi bir çeviri, kendisini göstermeden hikâyenin izleyiciye doğru ve etkili biçimde ulaşmasını sağlar.
ÖRNEKLER
TV 8de Sean Connery ve Michael Caine’in başr ollerini paylaştığı filmin en heyecanlı
sahnesindeyiz. İskenderin hazinelerinin bulunduğu anda kahramanımız şöyle diyor:
“Yaşasın, İskenderin pantolonunu bulduk!” Hatanın nereden kaynaklandığı belli:
Çevirmen hazine anlamına gelen “treasure” kelimesi ile pantolon anlamındaki
“trouser”ı karıştırmış. Böyle olunca Büyük İskenderin hazineleri yerine “paçalı
donunun” bulunması heyecan yaratmış!
***
“Beş Ay Meydanı”. Filmin dublaj versiyonunda dünyanın en bilindik terör
gruplarından olan Kızıl Tugayların “Kırmızı Ekip” diye çevrildiğini görünce bu kez
yalnızca üzülüyorum, işin komik yanı filmin altyazılı versiyonunda bu hatanın
yapılmamış olması. Hatalar bununla da sınırlı değil. Francesco adlı karakter zaman
zaman “Francesca” oluyor filmde. Türkçeye uyarlarsak, Nuri adındaki birine “Nuriye”
demek gibi bir şey bu. Film boyunca başrol oyuncusunun mesleği ise devamlı
değişiyor. Önce “yargıç” diye sesleniyorlar kendisine, sonra “savcı”… Ve İtalyanca
konuşmalardan bazılarını tercüme etmeyi unutmalarını da listeye ekleyebiliriz.
Yüksel Aytuğ VATAN’da yazmıştı. Güzel örnekler.
***
CNBC-e Angel
CNBC-enin sevilen dizilerinden “Angelın bir bölümünde dizinin kahramanları kendi
kendine giden bir otomobile biniyorlar. Spike, bu durum ile ilgili bir zamanların
unutulmaz dizisi “Kara Şimşek”e (Knight Rider) gönderme yaparak bir espri
patlatıyor. Alt yazıda “Knight Rider” için bulunan karşılığı görünce gülmekten
kırılıyorum; “Atlı Şövalye”. Belli ki çeviri yapanın tevellütü yeterli değil “Kara
Şimşek”i bilmeye ama bu işin son kontrolünü yapacak yetkin bir kişi de mi yok?
Yüksel Aytuğ VATAN’da yazmıştı.
***
Sylvester ve Tweetynin VCDsi. Bir pencerede “Bird Watchers Society” yazısı görülür,
“Kuş Araştırmacıları Derneği” olarak da seslendirilmiştir. Bir sonraki planda elinde
dürbün, etrafa bakınan Sylvester görülür. DHKD ile yaygınlaşan bu etkinliğin adı kuş
gözlemciliğidir. Araştırma yapmazlar, onu ornitologlar yapar.
***
Fly fishing olarak adlandırılan, yapay sinek ve sinek taklitleriyle avcılık yöntemi,
Digiturk ekranlarında derede uçan balık yakalamak olarak çevrilmiş. Bu yöntem
daha çok alabalık avında kullanılır ve uçan balıklar (exocet sp.) sadece denizde
bulunur.
***
Bizde çevirileri hep yeminli çevirmenler yapar ama film çevirilerinde hiç biri yeminli
çevirmen değil. Biraz dil bilen eş dost hatırına iş alıp başlıyor çalışmaya. Öyle
olunca ortaya kötü film çevirileri çıkıyor. Yabancı dili çok iyi olanlarda var belki
fakat onlarında Türkçesi bozuk. Böylece ortaya kötü çeviriler çıkıyor. (Murat Karahan )
***
Telsizci düşmek üzere olan uçakta haykırıyor.
“May Day, May Day…” (“May Day” uluslararası havacılık
terminolojisinde tıpkı denizcilikteki “S.O.S”. gibi bir yardım çağrısı terimidir) Ama
Türkçe dublajda telsizcinin şöyle bağırdığını duyuyoruz:
“Mayıs günü, mayıs günü, düşüyoruz!..”
***
CNBC-edeki “Muppet Show”da ise Liza Minelli elbisesini çıkartıp verirken, asılacağı
yeri “wardrobe” olarak telaffuz ediyor. Yani bizdeki karşılığı ile gardırop. Ama Türkçe
altyazıda “Şunu gardolabıma asar mısın?” yazıyor… Tamam, Lizin giyimine
kuşamına meraklı olduğu bilinir Ama dolabının “gar” büyüklüğünde olduğunu hiç
sanmam!
***
Yine tv8de bu kez “Kralın Soytarısı” filminde bebeğin vücudunda yer alan ve
iskambil kağıtlarındaki “sinek” şeklini andıran iz gösterilirken, “İşte fare kulağı…”
deniliyor. Çünkü İngilizcede iskambildeki sineğe de bayırdaki yoncaya da “trefoil”
deniliyor. Eh, yonca bitkisi de aynı zamanda “fare kulağı” olarak anıldığı için ortaya
böyle zincirleme bir çeviri hatası çıkıyor. Bundan sonra piştinin kıymetli kağıtlarından
sinek ikilisini, “fare kulağı ikilisi” olarak mı ansak acaba?
***
Birebir çevrilmemiş film isimlerine örnek American Beauty, Amerikan Güzeli Any
Given Sunday, Kazanma Hırsı Mrs. Doubtfire, Müthiş Dadı Bringing Out The Dead,
Yaşamın Kıyısında Coyote Ugly, Çıtır Kızlar Jawbreaker, Ölümün Isırığı Acıtır.
Filmlerde neden isimler yanlış çevriliyor.
Bir filmin ismini bile yanlış çeviren çevirmene nasıl film emanet edilebilir.
Film ve dizilerde rastladığınız yanlışları yorum olarak yazabilirsiniz.
