Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz
Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz Oyunu
Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Türk edebiyatının önemli yazarlarından Aziz Nesin tarafından kaleme alınan ve bürokrasi eleştirisiyle öne çıkan önemli eserlerden biridir. İlk olarak roman olarak yayımlanan eser, daha sonra tiyatroya uyarlanarak sahnelerde farklı yorumlarla izleyici karşısına çıkmıştır. Mizahı toplumsal eleştiriyle birleştiren oyun, bireyin devlet kurumları karşısındaki çaresizliğini ve bürokratik sistemin yarattığı absürt durumları konu edinir.
Oyunun merkezinde Yaşar Yaşamaz adlı karakter bulunur. Yaşar, nüfus kayıtları ve resmi belgeler üzerinden yaşadığı çelişkiler nedeniyle hayatının büyük bölümünü bir kimlik mücadelesi içinde geçirmek zorunda kalır. Devlet kayıtlarına göre kimi zaman yaşayan, kimi zaman ise yaşamayan biri olarak kabul edilen Yaşar, gerçek hayatta karşılığı olmayan bir bürokratik mantığın içinde sıkışıp kalır.
Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz oyununun konusu, Yaşar’ın yalnızca kendisinin bildiği gerçek ile resmi kurumların kabul ettiği gerçek arasındaki çatışma üzerinden gelişir. Eğitimden askerlik hizmetine, iş hayatından evliliğe kadar pek çok alanda karşısına çıkan bürokratik engeller, karakterin sıradan bir yaşam sürmesini giderek zorlaştırır. Yaşar her sorunu çözmek için farklı bir devlet kurumunun kapısını çalarken, karşısında yeni bir belge, kural veya prosedür bulur.
Aziz Nesin, Yaşar’ın başından geçen olaylar aracılığıyla bürokrasi, devlet-vatandaş ilişkisi, kimlik, adalet ve sistem eleştirisi gibi konuları mizahi bir dille işler. Oyundaki güldürü unsurları, yalnızca seyirciyi eğlendirmek için kullanılmaz; aynı zamanda günlük yaşamda karşılaşılan anlamsız uygulamaların ve kurumsal çıkmazların sorgulanmasını sağlar.
Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, güçlü mizahı, düşündürücü olay örgüsü ve toplumun farklı kesimlerine dokunan eleştirileri sayesinde Türk tiyatrosunun dikkat çeken eserleri arasında yer alır. Güncelliğini koruyan konusu, oyunun farklı dönemlerde yeniden sahnelenmesine olanak sağlamaktadır.
Örnek Tirat. Tirat Çalışması.
YAŞAR : (Zorla yerden kalkar. Bitiktir.
Meddah tavrıyla, yavaş yavaş sahnenin önüne
gelir, seyircilere anlatır.)
Ablalarım, ağabeylerim, teyzelerim, amcalarım…
Gayretimi görürler de belki iş
verirler diye, iyice gözlerine girmek için,
gelenlerin en iriyarısını
gözüme kestirip, en şişmanını seçip, ya Allah ya
bismillah deyip,
bacaklarının arasından dalmamla herifi ensemin
üzerine bindirdim. Artık, kurban
olduğum Allah bana nasıl bir güç vermiş ki, koca
herif ensemde tüy gibi geliyor
bana. Hava da bir sıcak, bir sıcak. Zırıl zırıl
terliyorum adamın altında.
Terden sırılsıklam oldum. Önceleri tüy gibi gelen
herif, yol aldıkça bir
ağırlaştı, bir ağırlaştı. Ben diyeyim beş ton, siz
deyin on beş ton… Her adımda
yüz kilo ağırlaşıyor. Üstelik, adam gibi dursa
ensemde iyi de, indir beni
servise geç kaldım diye tepinip duruyor. Yahu, şu
herifi sırtımdan alacak bir
Müslüman evladı yok mu? Herkes kendi derdine
düşmüş, kimsenin kimseye acıyası
yok… Alana gelir gelmez, bende derman
kalmamış, ayağım sürçtü, yere
yuvarlandım. Yahu, yere düştüm de hala
sırtımdan inmiyor. Her neyse zar zor
kalkabildim, gördünüz işte. Gövde gösterisi
bitince paramı almaya partiye
gittim. Bana para yokmuş. Neden? Çünkü ben,
sırtımdaki herifi yere atmışım…Yahu
yere mi attım, dermanım kalmamış, düştüm. Eh
ne yapalım… (Elini cebine atarak)
Bendeki şu makbuzları, kayıtları, evrakı götürüp
de nüfus kağıdımı çıkarmanın yolunu arayayım…
(Aranır, bulamayınca bağırır.)
Eyvaaah… Beni soymuşlar… Yetişin
yurttaşlar… Ben yandım… Amanın… Ne evrak
var, ne makbuz, ne kayıt… Ne olacak
benim halim… Nedir bu başıma gelen…
Kimsenin işine de yaramaz…
Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz
Yazan : Aziz Nesin
