Macbeth
Macbeth: İktidar Tutkusunun Karanlık ve Trajik Hikâyesi
William Shakespeare’in Macbeth oyunu, iktidar tutkusu, hırs, suçluluk ve kader kavramlarını karanlık bir trajedi içinde ele alan dünya tiyatrosunun en güçlü eserlerinden biridir. İlk kez 17. yüzyılın başlarında sahnelendiği kabul edilen Macbeth, kısa ve yoğun yapısına rağmen insan doğasının en tehlikeli yönlerinden birini, güç elde etme arzusunu çarpıcı biçimde ortaya koyar.
Oyunun merkezinde İskoç soylusu Macbeth bulunur. Savaş meydanından dönerken karşılaştığı üç cadı, ona gelecekte İskoçya kralı olacağını söyler. Bu kehanet, başlangıçta cesur ve sadık bir savaşçı olan Macbeth’in zihninde büyük bir değişimin başlangıcı olur. Macbeth’in eşi Lady Macbeth ise onun içindeki iktidar arzusunu besleyerek kehanetin gerçekleşmesi için harekete geçmesini ister.
Macbeth, kral Duncan’ı öldürerek tahta ulaşır. Ancak elde ettiği iktidar ona beklediği huzuru getirmez. Tam tersine, suçluluk duygusu, korku ve kuşku giderek büyür. Macbeth artık yalnızca tahtını korumaya değil, kendisine yönelik bütün tehditleri ortadan kaldırmaya çalışmaktadır. İşlediği yeni cinayetler, onu geri dönüşü olmayan bir şiddet döngüsünün içine sürükler.
Lady Macbeth de zaman içinde bu karanlık sürecin ağırlığı altında ezilir. Başlangıçta kararlı ve güçlü görünen karakter, işlenen cinayetlerin yarattığı vicdan yükü karşısında psikolojik olarak çökmeye başlar. Böylece Shakespeare, suçun yalnızca kurbanları değil, suçu işleyenleri de dönüştüren yıkıcı etkisini gösterir.
Macbeth’in en dikkat çekici yönlerinden biri, kader ile özgür irade arasındaki ilişkiyi sorgulamasıdır. Cadıların kehanetleri geleceği gerçekten mi belirlemektedir, yoksa Macbeth kendi seçimleriyle mi trajedisini yaratmaktadır? Shakespeare bu soruya kesin bir cevap vermek yerine seyirciyi düşünmeye yönlendirir.
Macbeth, iktidarın insan karakterini nasıl değiştirebileceğini anlatan zamansız bir Shakespeare trajedisidir. Karanlık atmosferi, güçlü karakterleri ve psikolojik derinliği sayesinde yüzyıllar boyunca tiyatro sahnelerinde yeniden yorumlanmış; sinema, televizyon ve farklı sanat disiplinlerine de ilham vermiştir.
***
Macbeth, İngiliz edebiyatının en karanlık ve çarpıcı trajedilerinden biridir. William Shakespeare tarafından 1606 civarında kaleme alınan eser, iktidar hırsının insan ruhunu nasıl çürüttüğünü sarsıcı bir biçimde anlatır. Oyun, cesur bir İskoç general olan Macbeth’in, üç cadının kehanetiyle krallık hırsına kapılmasını konu alır. Eşi Lady Macbeth’in kışkırtmasıyla işlediği ilk cinayet, onu geri dönülmez bir suç ve delilik döngüsüne sürükler. Eser, yalnızca iktidar arzusunun değil, vicdan azabının da psikolojik bir portresidir.
Shakespeare, Macbeth karakteriyle insanın karanlık yönünü, güç tutkusunun nasıl yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini gözler önüne serer. Lady Macbeth ise tarihin en unutulmaz kadın karakterlerinden biridir; soğukkanlılığıyla başlayan gücü, suçluluk duygusuyla tükenen bir ruha dönüşür.
Macbeth, sahnelendiği her dönemde farklı biçimlerde yorumlanmış, modern sinema ve tiyatroda sayısız uyarlamaya ilham vermiştir. Kan, kader ve delilik temalarıyla evrenselliğini koruyan bu trajedi, bugün hâlâ insan doğasının karanlık yüzüne ayna tutan en güçlü sanat eserlerinden biri olarak kabul edilir.
Macbeth tiyatro oyunu tiratlar
LADY MACBETH − “Cadılar zafer günü karşıma çıktılar; ölümlülerin bilgisinden üstün bilgileri olduğunu
anladım. Onlara daha başka şeyler de sormak için yanıp tutuşuyordum ama havada kaybolup gittiler. Ben
şaşkınlıktan dona kalmış dururken kraldan haberciler geldi, beni Cawdor Beyi diye selamladılar. O cadılar da
beni bu unvanla selamlamışlar, ilerisi için de bana ‘Selam, geleceğin kralı!’ demişlerdi. Şan ve şerefte benim
en sevgili ortağım, bunu hemen haber vermek istedim, sana sözü verilen şerefli gelecekten habersiz olup
sevinmekten yoksun kalmayasın diye. Bunu yüreğinde tut ve hoşçakal!” Hem Glamissin, hem Cawdor; sana
söz verilen şey de olacaksın. Ama kişiliğinden korkuyorum: En kestirme yolu tutamayacak kadar insanlık
sütüyle beslenmişsin. Yükselmek istiyorsun, içinde tutku yok değil; ama onunla birlikte bulunması gereken
kötülük eksik. Gönlünün çektiği yüksekliğe günah işlemeden erişmek istiyorsun; sahtekârlık yapmak
istemiyorsun, ama hakkın olmayan yere de sahip olmak istiyorsun. Büyük Glamis, gönlün sana “Dilediğine
erişmek istiyorsan böyle yapmalısın; yapmaktan korktuğun, ama yapılmadan bırakılmasını istemediğin şeyi
yapmalısın!” diye haykıran sesten yana. Çabuk buraya gel de bütün gücüm söz olup kulaklarına aksın. Senin
yazgın olan ve olağanüstü güçlerin de başına geçirmeye yardım ettikleri altın çelenkle arana giren bütün
engelleri, dilimin gözü pekliği bir bir devirsin. (Bir haberci girer.)
***
MACBETH − Git, hanımına söyle: içkim hazır olunca çanı çalsın. Sen de git yat. (Hizmetli çıkar.)
10 Şu önümde gördüğüm bir hançer mi? Kabzası da elime doğru çevrilmiş. Gel, yakalayayım seni. Ele
geçmiyorsun, ama seni hâlâ görüyorum. Uğursuz hayal, gözle görülür de elle tutulmaz mısın? Yoksa, ateş
içinde yanan kafamın uydurduğu bir hayal misin? Seni hâlâ görüyorum, tutulacak gibisin, tıpkı şu kınından
sıyırdığım hançer gibi. Bana gideceğim yolu gösteriyorsun, kullanacağım silahın eşini. Gözlerim ya tüm
duygularımla eğleniyor ya da bu görüntünün değeri hepsine bedel. Seni hâlâ görüyorum. Hem üstünde, hem
sapında kan damlaları var; demin yoktu. Yok öyle hançer filan, yok. Gözlerimi o kanlı iş etkiliyor. Şimdi
dünyanın yarı yüzünde doğa ölmüş gibi; perdelenmiş uykuyu kötü düşler bozuyor; büyücüler ayindeler;
solgun yüzlü Hecate’ye sunacaklarını sunuyorlar. Bekçisi kurdun ulumasından zamanın geldiğini öğrenen
iskelet yüzlü cinayet, hırsız Tarquinius’un sessiz ve hızlı adımlarıyla hedefine doğru bir hortlak gibi ilerliyor.
Sen de sağlam ve sert toprak, adımlarımın sesini duyma, ne yana gittiklerini bilme; taşların, nerede olduğumu
haber veremesin…Olmasın bunlar ki, bu dehşet anı, çok yakıştığı korkunç olaydan kopmasın. Kötülüğüm
dilde kaldıkça o yaşayacak. Söz, insanda iş yapmak ateşini söndürüyor. (Çan çalar.)
Gidiyorum, bu iş oldu demektir. Çan beni çağırıyor. Onu sen duyma Duncan; çünkü o seni ya cennete, ya
cehenneme çağıran ölüm çanıdır. (Çıkar.)
Yazan : William Shakespeare
Çeviren : Orhan Burian
